กิจกรรม: ทัศนศึกษาโครงการรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงินส่วนต่อขยาย ช่วงหัวลำโพง-บางแค และบางซื่อ-ท่าพระ(สัญญาที่2)

วัน เวลา :  25 สิงหาคม 2558 , 13:00 น. – 16:30 น.

สถานที่ : บริษัท ช.การช่าง จำกัด (มหาชน) สำนักงานท่าพระ

ผู้บรรยาย : ดร.โสภัชย์ วรวิวัฒน์ ผู้ช่วยผู้จัดการโครงการ

รวบรวมและเรียบเรียง : ประสิทธิ์ องศ์ทวีเกียรติ

บทนำ

โครงการนี้เป็นงานต่อขยายสายทางรางรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงินของการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย จากเดิมรถไฟฟ้าสายนี้มีระยะทางวิ่งเพียง21.7กม.มีสถานีจอดรับส่งผู้โดยสารทั้งสิ้น18สถานี ทั้งหมดอยู่ในฝั่งพระนคร โดยจะต่อขยายเส้นทางข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาออกไปรวมทั้งสิ้น27กม.เพิ่มสถานีจอดรับส่งอีก19สถานี(ใต้ดิน4สถานี ลอยฟ้า15สถานี) ครอบคลุมพื้นที่ฝั่งกรุงธนบุรีเพื่อให้ครบวงรอบรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงิน

MRTA Blue Line Extension Project

โครงการทั้งหมดแบ่งออกเป็น5สัญญา สัญญาที่1และ2เป็นรถไฟฟ้าใต้ดินเชื่อมต่อขยายออกจากสถานีใต้ดินปลายทางหัวลำโพงเดิม ส่วนสัญญาที่3และ4เป็นรถไฟลอยฟ้าโดยเชื่อมต่อขยายออกจากสถานีใต้ดินปลายทางบางซื่อเดิมทำเป็นทางลาดขึ้นสู่รางวิ่งยกระดับลอยฟ้ารวมทั้งงานก่อสร้างศูนย์ซ่อมบำรุงและอาคารจอดและจร สัญญที่5และ6 แยกเป็นสัญญางานระบบรางและงานระบบไฟฟ้าเครื่องกลทั้งหมดตามลำดับ  กิจกรรมทัศนศึกษาครั้งนี้เป็นการเข้าเยี่ยมชมหน่วยงานก่อสร้างสัญญาที่2ของบริษัท ช การช่างจำกัด มหาชน ซึ่งอาจกล่าวได้ว่างานออกแบบและก่อสร้างสัญญาที่2นี้เป็นงานส่วนที่ยากที่สุดเนื่องจากพื้นที่ก่อสร้างฝั่งตะวันออกอยู่ใกล้อาคารพิพิธภัณฑ์และเป็นพื้นที่ส่วนหนึ่งของเกาะรัตนโกสินทร์ซึ่งมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์สูงมากที่ไม่อาจก่อสร้างรถไฟฟ้าเป็นทางยกระดับพาดผ่านได้ จึงต้องออกแบบเป็นทางรถฟ้าใต้ดินและก่อสร้างด้วยเทคโนโลยีที่ต้องสามารถเจาะอุโมงค์ลอดใต้ลึกต่ำกว่าท้องแม่น้ำเจ้าพระยาถึง10เมตร

MRTA Blue Line Extension Project     MRTA Blue Line Extension Project

1. งานก่อสร้างอุโมงค์ส่วนCut and Cover (C&C)

งานก่อสร้างอุโมงค์รถไฟฟ้าใต้ดินสัญญาที่2ระยะทาง2.6กม.เริ่มจาก การขุดเปิดหน้าดินเพื่อก่อสร้างอุโมงค์ส่วนCut and Coverเพื่อก่อสร้างกำแพงbase slabและติดตั้งเครื่องเจาะอุโมงค์ (Tunnel Boring Machines:TBM)เพิ่มเริ่มเดินเครื่องเจาะผลักดันตัวออกจากกำแพงbase slabจากบริเวณนี้ นอกจากนี้บริเวณนี้จะถูกออกแบบก่อสร้างเป็นอุโมงค์ทางลาดใต่ระดับขึ้นไปหาทางวิ่งลอยฟ้าเข้าสู่สถานียกระดับท่าพระที่ก่อสร้างโดยสัญญาอื่น

MRTA_Blue_Line_PMI_Thai_4           

MRTA Blue Line Extension Project

            MRTA Blue Line Extension Project

2. งานเจาะอุโมงค์ด้วยเครื่องเจาะTunnel Boring Machine (TBM)

งานขุดเจาะที่เริ่มจากบริเวณก่อสร้างอุโมงค์ส่วน cut and coverนี้จะเริ่มเดินเครื่องเจาะที่เรียกว่า Tunnel Boring Machine (TBM) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีจากประเทศญี่ปุ่นที่ออกแบบสำหรับการทำงานในสภาพดินอ่อนที่มีแรงดันน้ำใต้ดินสูง การทำงานจะอาศัยหลักการควบคุมความสมดุลย์ระหว่างแรงดันดินและแรงดันน้ำใต้ดินหน้าหัวเจาะ ที่ต้องถูกต้านด้วยแรงดันดินที่ถูกเจาะนำเข้าไปเก็บสะสมในห้องcutter head chamberหลังหัวเจาะจนกระทั่งเกิดแรงต้านที่สมดุลย์กัน จากนั้นจึงเริ่มเปิดประตูด้านล่างห้องChamber เพื่อลำเลียงดินผ่านก้านแกนหมุนขึ้นไปสู่ระบบสายพานลำเลียงดินส่งต่อไปยังบ่อพักดินเพื่อขนออกสู่ภายนอกอุโมงค์ต่อไป ดินเข้าและดินออกจะสมดุลย์กันตลอดเวลาขณะที่เครื่องเดินหน้าเจาะไป

MRTA Blue Line Extension Project

MRTA Blue Line Extension Project

งานผลิตและติดตั้งชิ้นส่วนตัวอุโมงค์

ชิ้นส่วนคอนกรีตเสริมเหล็กที่เป็นกระบอกตัวอุโมงค์แต่ละหน่วยถูกออกแบบให้มีความหนา0.30ม.ยาว1.20ม.การเจาะอุโมงค์จะเดินหน้าไปให้สามารถติดตั้งชิ้นส่วนอุโมงค์คราวละ1.20ม.เครื่องเจาะจะเดินหน้าไปด้วยการผลักตัวเองยันเข้ากับชิ้นส่วนอุโมงค์คอนกรีตชิ้นล่าสุดที่เพิ่งติดตั้งเสร็จด้วยแรงดันเท่าๆกันทั้งวงรอบเพื่อให้เครื่องเจาะเคลื่อนตัวตรงไปข้างหน้า  หากต้องการให้หัวเจาะเลี้ยวโค้งไปทางซ้ายหรือขวาก็จะปรับแรงดันซ้ายขวาของวงรอบมากน้อยต่างกันเพื่อกำหนดทิศทางเพื่อให้เครื่องเจาะเคลื่อนตัวเลี้ยวไปทางซ้ายหรือขวาตามต้องการ

 

MRTA Blue Line Extension Project

MRTA Blue Line Extension Project

ชิ้นส่วนคอนกรีตเสริมเหล็กหล่อสำเร็จรูปที่เป็นกระบอกตัวอุโมงค์แต่ละหน่วย ประกอบด้วยชิ้นส่วนโค้งย่อย6ชิ้นประกอบกันเข้าเป็นหน้าตัดวงแหวนขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางภายใน5.70ม.หรือขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางภายนอก6.0ม. แขนกลที่ติดตั้งหลังห้องChamberหลังหัวเจาะในตัวอุโมงค์จะถูกควบคุมด้วยคนเพื่อจับชิ้นส่วนโค้งย่อยแต่ละชิ้นเติดตั้งตามลำดับคือชิ้นที่4,3,5,2,6 ซึ่งมีขนาดเท่าๆกันและปิดท้ายด้วยชิ้นที่1ซึ่งเป็นชิ้นที่สั้นที่สุดที่จะเต็มเติมให้ครบรอบวงแหวน จากนั้นจะทำการร้อยสลักโค้ง(Curve bolts)เข้าในรูที่เตรียมไว้ที่แต่ละชิ้นส่วนเพื่อยึดชิ้นส่วนทั้ง6ชิ้นนี้ให้ติดแน่นเป็นวงแหวนทรงกระบอกชิ้นเดียวกัน สลักโค้งแบบเดียวกันนี้จะใช้ในการร้อยยึดระหว่างชิ้นส่วนอุโมงค์แต่ละหน่วยตามแนวยาวทุก1.20ม.ระหว่างหน่วยใหม่และหน่วยที่ติดตั้งก่อนหน้าเข้าด้วยกัน

MRTA Blue Line Extension Project

เมื่อติดตั้งตัวอุโมงค์คอนกรีตเรียบร้อยแล้ว ก็จะทะยอยติดตั้งส่วนประกอบอื่นๆได้แก่ ระบบสายพานลำเลียงดิน ระบบรางลำเลียงชิ้นส่วนคอนกรีตสำเร็จรูปและวัสดุอื่นๆ ระเบียงทางเดินสำหรับคนงาน ระบบไฟฟ้าแสงสว่าง สายไฟฟ้าฯลฯ เดินหน้าตามไป

 

  1. Tunnel alignment and grouting

MRTA Blue Line Extension Project

ชิ้นส่วนคอนกรีตสำเร็จรูปที่ผลิตขึ้นและลำเลียงเข้ามาติดตั้งนั้น วงแหวนทรงกระบอกบางชิ้นอาจมีลักษณะเป็นTaper เพื่อใช้ติดตั้งบริเวณที่แนวอุโมงค์มีการตีวงเลี้ยวเป็นแนวโค้งตามรัศมีที่ออกแบบไว้ ซึ่งอาจเป็นการติดตั้งแบบผสมผสานระหว่างทรงกระบอกแบบแนวตรงและทรงกระบอกแบบTaperในกรณี้ที่รัศมีความโค้งมีความโค้งน้อยมาก

MRTA Blue Line Extension Project

เนื่องจากความจำเป็นที่จะต้องเจาะดินให้เป็นช่องโตกว่าตัวอุโมงค์คอนกรีตเล็กน้อย เครื่องเจาะจึงทิ้งช่องว่างโดยรอบไว้หลังจากติดตั้งตัวอุโมงค์คอนกรีตแล้วเสร็จเสมอ เครื่องเจาะนี้จึงมีการติดตั้งระบบgroutอุดช่องว่างนี้ไว้ให้ทำการพ่นคอนกรีตเข้าไปอุดช่องว่างโดยรอบดังกล่าวเพื่อป้องกันความเสียหายที่เกิดจากดินยุบตัวและสร้างสภาวะสมดุลย์ให้เกิดกับแรงดันโดยรอบที่กระทำกับตัวอุโมงค์

งานก่อสร้างตัวสถานีใต้ดิน2สถานี และ ก่อสร้างปล่องระบายอากาศ

ดังได้กล่าวมาแล้วถึงพื้นที่ก่อสร้างบริเวณสนามไชยซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเกาะรัตนโกสินทร์ซึ่งเป็นสถานที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์สูงมาก การก่อสร้างสถานีใต้ดินสนามไชย(รหัสBS12)ด้วยการกันพื้นที่ขุดเปิดหน้าดินเป็นบริเวณกว้างจึงไม่สามารถกระทำได้ ผู้รับเหมาบริษัท ช การช่างจึงได้นำเทคนิคการก่อสร้างแบบPipe Roofingมาใช้ โดยทำการติดตั้งท่อขนาดใหญ่เรียงเป็นแพเสมือนเป็นหลังคาพื้นที่ก่อสร้างที่รองรับพื้นผิวการจราจรข้างบนในขณะที่งานขุดดินก่อสร้างข้างล่างกำลังดำเนินไปจึงกินพื้นที่เปิดหน้าดินน้อย ไม่เป็นการเพิ่มปัญหาการจราจรให้หนักขึ้นจากการดำเนินการก่อสร้าง

MRTA Blue Line Extension Project

สถานีอิสรภาพ(รหัสBS13) มีขนาดเล็กกว่าสถานีสนามไชยและอยู่ติ้นกว่า จึงอาจกล่าวได้ว่ามีความยุ่งยากในเทคนิควิธืการก่อสร้างน้อยกว่า

ปล่องระบายอากาศ (รหัสIVS3)ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างสถานีใต้ดินทั้งสองข้างต้น มีหน้าที่หลัก2ประการคือ

  • หน้าที่ในด้านวิศวกรรม: ปล่องนี้จะทำหน้าที่เสมือนวาล์วระบายอากาศเพื่อปลดปล่อยแรงดันที่เกิดจากการที่ตัวรถไฟฟ้าวิ่งผ่านอุโมงค์ที่ก่อให้เกิดแรงดันอากาศเสมือนลูกสูบที่อัดอากาศเข้าไปในกระบอกสูบและปลดปล่อยอากาศผ่านออกทางวาล์ว
  • หน้าที่ในด้านความปลอดภัย: ปล่องนี้จะมีบันไดเดินขึ้นสู่บนดิน ใช้ในการอพยพผู้โดยสารจากตัวรถไฟฟ้าในกรณีฉุกเฉิน

กิจกรรมครั้งนี้ไม่ได้เดินทางไปเยี่ยมชมที่สถานีอิสรภาพและปล่องระบายอากาศตัวที่3 จึงจะไม่ขอกล่าวถึงรายละเอียดมากไปกว่านี้

Construction scheduling and tracking

งานออกแบบก่อสร้างสัญญาที่2 เริ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 4 เมษายน 2554 และมีกำหนดสิ้นสุดสัญญาวันที่ 5 มิถุนายน 2559 โดยทั่วไปการเขียนแผนงานก่อสร้างและการติดตามความก้างหน้าเทียบกับแผนสำหรับงานก่อสร้างประเภทที่ความคืบหน้าของงานมีความสัมพันธ์กับเส้นทางและระยะทาง เช่น งานก่อสร้างถนน รางรถไฟ งานวางแนวท่อส่ง งานเจาะอุโมงค์ งานวางแนวสายส่งไฟฟ้า ฯลฯที่จะมีส่วนของอาคารประกอบที่จะก่อสร้างขึ้นที่พื้นที่จุดต่างๆตามรายทางให้เสร็จทันกำหนดรับกันกับความคืบหน้าในการมาถึงของงานตามระยะทางนั้น มักจะเขียนโดยใช้เทคนิค Time Chainage Diagram

โครงการนี้ก็ใช้เทคนิคนี้ในการวางแผนและควบคุมกำหนดเวลาเช่นเดียวกัน โดยแกนตั้งแสดงข่วงระยะเวลา ส่วนแกนนอนแสดงช่วงระยะทางแต่ละstationหรือchainage  แผนภูมิแท่งที่เป็นตัวแทนของงานก่อสร้างอาคารที่จุดต่างๆและเส้นกราฟที่เป็นตัวแทนของงานก่อสร้างตัวอุโมงค์ขาเข้าและขาออก จะถูกพล้อตลงระหว่าง2แกนนี้  ณ เดือนกันยายน2558 แผนภูมิข้างล่างนี้ได้รายงานความก้าวหน้าของงานสัญญาที่2นี้ อยู่ที่ประมาณ76%

MRTA Blue Line Extension Project

ภาพถ่ายผู้เข้าร่วมกิจกรรมของ PMI ประเทศไทยในครั้งนี้

MRTA Blue Line Extension Project

 

MRTA Blue Line Extension Project

MRTA Blue Line Extension Project

MRTA Blue Line Extension Project

 

สามารถดูรูปภาพเพิ่มเติมได้ที่นี่